Tampons, maandverband en inlegkruisjes behoren voor veel vrouwen tot de normaalste zaken van de wereld. Toch staan maar weinig vrouwen stil bij de samenstelling van deze producten, terwijl ze gedurende tientallen jaren maandelijks in direct contact staan met de gevoelige huid en slijmvliezen van de intieme zone.
Steeds meer aandacht gaat uit naar het darmmicrobioom, hormoonverstorende stoffen en de invloed van onze leefomgeving op de gezondheid. Maar hoe zit het eigenlijk met het vaginale microbioom? En wat weten we over de langdurige blootstelling aan kunststoffen, microplastics, PFAS, pesticiden en andere stoffen die in menstruatieproducten kunnen voorkomen?
In deze blog kijk ik kritisch naar de samenstelling van reguliere menstruatieproducten, de verschillen met katoen en biologisch katoen, en waarom dit onderwerp wat mij betreft meer aandacht verdient.
Ook ga ik in op het belang van het vaginale microbioom, de rol van microplastics en PFAS en de mogelijke invloed van xeno-oestrogenen. Meer hierover lees je ook in mijn blog over xeno-oestrogenen.
De vagina heeft een eigen microbioom
Net als de darmen beschikt de vagina over een uniek microbioom, dat in gezonde omstandigheden vooral wordt gedomineerd door Lactobacillus-bacteriën. Deze bacteriën helpen de zuurgraad laag te houden en beschermen tegen ongewenste bacteriën en schimmels.
Een verstoring van dit evenwicht wordt in verband gebracht met klachten zoals:
- terugkerende schimmelinfecties
- bacteriële vaginose
- irritatie en jeuk
- veranderingen in de vaginale pH
Een verstoord vaginaal microbioom kan mogelijk bijdragen aan een minder beschermende omgeving, waardoor bacteriën makkelijker kunnen opstijgen naar de urinewegen. Blaasontstekingen hebben echter meerdere oorzaken en zijn meestal het gevolg van bacteriën uit de darmflora.
Ondanks het groeiende inzicht in het belang van dit microbioom is er nog relatief weinig onderzoek gedaan naar de invloed van langdurig gebruik van menstruatieproducten op dit ecosysteem. Mijn gedachte is: als er alternatieven bestaan met minder synthetische stoffen en minder residuen van pesticiden of persistentie chemicaliën zoals PFAS, waarom zouden we dan kiezen voor producten waar deze stoffen in kunnen voorkomen?
Veel menstruatieproducten bestaan grotendeels uit plastic
Veel reguliere maandverbanden en inlegkruisjes bestaan uit meerdere lagen synthetische materialen, zoals polyethyleen, polypropyleen en superabsorberende polymeren. Deze zorgen voor absorptie en lekbescherming, maar maken het product grotendeels kunstmatig van samenstelling.
Ook tampons zijn niet altijd puur katoen. Vaak wordt viscose (rayon) of andere bewerkte vezels gebruikt om absorptie te verbeteren.
Pas de laatste jaren komen er vaker katoenen varianten op de markt. Daarnaast zijn er producten van 100% katoen en biologisch katoen, waarbij tijdens de teelt geen synthetische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt.
Warmte, vocht en de vaginale omgeving
Kunststoffen zijn minder ademend dan natuurlijke vezels zoals katoen. Hierdoor kunnen warmte en vocht langer worden vastgehouden. Een warme en vochtige omgeving kan de balans van de vaginale flora beïnvloeden en omstandigheden creëren waarin gisten, zoals Candida, zich gemakkelijker kunnen vermenigvuldigen.
Veel vrouwen geven aan dat zij minder last hebben van irritatie of terugkerende schimmelinfecties wanneer zij overstappen op ademende materialen zoals katoen. Hoewel dit geen wetenschappelijk bewijs op zichzelf is, sluit het wel aan bij de logische vraag wat langdurige blootstelling aan synthetische materialen doet met deze gevoelige omgeving.
PFAS, microplastics en xeno-oestrogenen
De laatste jaren groeit de aandacht voor stoffen die mogelijk een rol spelen bij hormonale verstoring en belasting van het lichaam.
Microplastics
Microplastics worden inmiddels wereldwijd aangetroffen in menselijk weefsel, waaronder bloed en placenta. Veel conventionele menstruatieproducten bevatten kunststofvezels of polymeren, wat vragen oproept over langdurige en herhaalde blootstelling.
PFAS
PFAS worden ook wel “forever chemicals” genoemd omdat ze nauwelijks afbreken in het milieu en zich kunnen ophopen in het lichaam. Ze worden in verband gebracht met effecten op onder andere het immuunsysteem en de hormoonhuishouding.
Xeno-oestrogenen
Xeno-oestrogenen zijn stoffen die zich in het lichaam kunnen gedragen als een sterk oestrogeen. Ze komen voor in verschillende kunststoffen, pesticiden en andere alledaagse producten.
Omdat menstruatieproducten maandelijks en langdurig in contact staan met de gevoelige slijmvliezen, wordt steeds vaker gekeken naar de mogelijke rol van deze stoffen in de totale blootstelling.
Katoen versus biologisch katoen
Conventioneel katoen kan in de teelt in contact komen met pesticiden en andere bestrijdingsmiddelen. Bij biologisch katoen wordt dit vermeden en ligt de nadruk op een schonere teeltmethode en minder chemische belasting.
Biologische varianten van menstruatieproducten bevatten doorgaans:
- geen synthetische geurstoffen
- minder kunststofcomponenten
- geen conventionele pesticideresten
- meer nadruk op natuurlijke vezels
- Een vraag die steeds vaker gesteld wordt
We worden ons steeds bewuster van voeding, het darmmicrobioom en de invloed van hormoonverstorende stoffen in ons dagelijks leven. De vraag is dan ook logisch:
Wat betekent het voor het lichaam als we gedurende tientallen jaren, maand na maand, producten gebruiken die grotendeels uit synthetische materialen bestaan en in direct contact staan met een van de meest gevoelige en doorlaatbare delen van het lichaam?
En zou het niet logisch zijn om hier kritischer naar te kijken?
Onderstaande bronnen geven een overzicht van wetenschappelijke literatuur en onderzoeksrapporten over chemische stoffen in menstruatieproducten en mogelijke blootstellingsroutes.
Bronnen
- Marroquin et al. (2024) – Chemical exposure from menstrual products (BJOG)
https://doi.org/10.1111/1471-0528.17668
- Upson et al. (2022) – Menstrual products and environmental chemical exposure (Current Environmental Health Reports)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37743685/
- Science of the Total Environment (2026) – Endocrine-disrupting chemicals in menstrual hygiene products
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969726001701
- ACS / Environmental Science studies (2025) – plastic additieven in menstruatieproducten
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12573791/
- European Environment Agency (EEA) – Microplastics in the environment
https://www.eea.europa.eu/en/topics/in-depth/microplastics
- Science / onderzoeksdiscussie PFAS in textiel en menstruatieproducten
https://www.reddit.com/r/science/comments/1m79q3m
- ScienceDaily – Endocrine disruptors and menstrual hygiene products (2023)
https://www.sciencedaily.com/releases/2023/12/231215140214.htm
Reactie plaatsen
Reacties